I. Giriş
Çok uluslu şirketlerden start-up girişimlerine, küresel ticaretin geldiği bugünkü noktada yatırımcılar, bilhassa Avrupa Birliği (AB) pazarına kolay erişim ve vergi avantajı sağlayan ülkelerde şirket kurmayı, ticaret hacimlerini genişletmeyi amaçlamaktadırlar. Macaristan bahse konu avantajları ile hem şirketleşme hem de vergi planlaması alanında yatırımcıların göz önünde bulundurması gereken bir ülke haline gelmiştir.
Türk yatırımcılar için Macaristan, Türkiye’ye olan yakınlığı ile diğer Avrupa Birliği ülkeleriyle karşılaştırıldığında daha tercih edilebilir bir konumdadır. Kaldı ki yalnızca ticaret şirketi olarak değil, Macaristan’da kurulacak bir şirket malvarlığının korunmasına ve dağıtılmasına da fayda sağlayacaktır.
II. Macaristan’da Şirket Kurmanın Şart ve Koşulları
2.1 Macaristan’daki Şirket Türleri ve Farkları
Macaristan’da özellikle yabancı yatırımcılar tarafından en çok tercih edilen şirket türleri sınırlı sorumluluk sağlayan ve sermaye şirketi özelliği taşıyan Limited Şirket (korlátolt felelősségű társaság veya kısaca Kft.) ve Hisselere Bölünmüş Limited Şirkettir (zártkörűen működő részvénytársaság veya Zrt.).
Her iki şirket türü için de öngörülen birincil zorunluluk şirketin kurulmasını takip eden bir yıl içinde Macaristan’da yerel bir banka hesabı açılmasıdır. Aksi halde şirket ticaret sicilinden terkin olunacaktır. Macaristan’da bir banka hesabının açılması şirket sahipliğinin, şirket aktivitesinin ve şirketin muhtemel ticari partnerlerinin banka uyum departmanına açıklanması ile mümkün olmaktadır.
Türk vatandaşları ve Türkiye’de yerleşik olan tüzel kişiler, hem Kft. hem de Zrt.’ler bakımından %100 hissedar olabilir ve şirkette müdür veya yönetim kurulu olarak atanabilmektedir. Zira yabancı hissedara sahip şirketlerde, ne hissedarlık ne de yönetim organı bakımından Macar bir kişinin dahli zorunlu değildir. Buna ek olarak Türkiye’de yerleşik tüzel kişiler Macaristan’da temsilcilik ve şube açabilmektedir.
2.2. Kft Kuruluşu ve Özellikleri
Kft’ler Macaristan’da şirket kurulumunda en sık tercih edilen seçenektir. Hem kolay ve hızlı kurulması hem de esas sermayesinin düşük miktarda olması sebebiyle çoğunlukla yabancı yatırımcılar tarafından tercih edilmektedir.
Bir Kft. mimimum 3 milyon Macar forinti (yaklaşık olarak 7,700 EUR) sermaye ile kurulmaktadır. Bu esas sermayesinin kuruluş aşamasında tamamının ödenmesi zorunlu değildir. Her Kft’nin şirket hissedarlarından ya da dışarıdan bir Müdür (director) ataması gereklidir. Şirketin her türlü mali ve idari işlemlerinden sorumlu olacak olan müdür gerçek veya tüzel bir kişi olabilir. Kft’nin sahipleri ve müdürlerinin bilgileri (isim, adres, iletişim bilgileri) halka açık kayıt kabul edilmekte ve Macaristan’da tutulan şirket ticaret sicilinde görünür kılınmaktadır.
Bahsedilen bu şirket sahiplerinin ve Müdür’ün katılımının sağlandığı Genel Kurul her yıl en az bir kez toplanmalıdır. Fakat bu toplantı online (remote) gerçekleştirilebilir, fiziksel bir katılım için kişilerin Macaristan’a gelmesi zorunluluğu yoktur.
Kft’ler için kural olarak yasal bir denetim zorunluluğu bulunmamaktadır. Fakat Şirketin net satışları 600 Milyon Macar Forintini (Yaklaşık 15.735,00 EUR) ve çalışan sayısı 50’yi aşması halinde bağımsız bir denetçi tarafından denetlenmesi gereklidir.
2.3. Zrt. Kuruluşu ve Özellikleri
En yaygın şirket türü Limited Şirket (Kft.) olsa da, büyük ölçekli yabancı yatırımların ve önemli girişimlerin yönetimi için tercih edilen yasal biçim, Anonim Şirket (zártkörűen működő részvénytársaság, Zrt.)’dir. Macaristan’da bir Zrt. kurmak için gereken minimum kayıtlı sermaye, 5 milyon HUF (yaklaşık 12,800 €) gibi daha yüksek bir eşikte belirlenmiştir. Kft.’nin aksine, Zrt.’de toplam sermayenin en az %25’inin kuruluş sırasında peşin olarak ödenmesi ve kalan sermayenin 365 gün içinde ödenmesi yasal bir yükümlülüktür.
Tüm hissedarlarına sınırlı sorumluluk tanıyan bu şirket türünde yalnızca %50 ve daha fazla hisseyi elinde bulunduran ortağın bilgileri halka açıktır. Bu oran altında sahipliğe sahip şirket hissedarlarının ise isim, adres ve iletişim bilgileri Ticaret Sicil kayıtlarında yer almamaktadır.
Kft. için aranan yasal denetim şartları burada da uygulanmaktadır. Bu sınırların altında faaliyet gösteren bir Zrt. yasal denetime tabi olmamaktadır.
III. Macaristan’da Vergi Uygulamaları: %9 Kurumlar Vergisi
3.1 Kurumlar Vergisi ve Hesaplanması
Macaristan’da şirketler Avrupa Birliği içerisindeki en düşük oranda kurumlar vergisi ödemektedirler. Diğer Avrupa Birliği ülkelerinde ortalama kurumlar vergisi oranının yaklaşık %21.5 olduğu düşünüldüğünde , Macaristan’ın vergi politikası, Avrupa Pazarı içinde stratejik bir merkez arayan yatırımcıların oldukça ilgisini çekmektedir. Bu kurumlar vergisi oranı ile, Avrupa dışında vergi planlaması için en popüler rotalardan biri olan Birleşik Arap Emirlikleri ile rekabet edebilecek bir pozisyonda olan Macaristan, BAE’nin sunduğu vergi avantajlarından yararlanmak ve fakat AB pazarından da uzak kalmak istemeyen yatırımcılar için iyi bir alternatif sunmaktadır.
Bir şirketin tabi olduğu kurumlar vergisi matrahı şirketin bir mali yıl sonunda elde ettiği kardan indirilecek ve eklenecek kalemlerin dahil edilmesiyle belirlenir. Hesaplanan bu vergi matrahının, kanunen belirlenmiş asgari vergi eşiğinden (yıllık gelirin %2’si) düşük kaldığı durumlarda, şirket bu asgari limit üzerinden vergi ödemekle yükümlü tutulur. Ayrıca şirket işbu mali yılda kar edemediğinde ilişkin Ulusal Vergi ve Gümrük İdaresi (NAV) ‘a bir bildirimde bulunarak vergi ödemekten kaçınabilir. Bu bildirimin uygulamada genellikle olası bir vergi incelemesine neden olduğu görülmektedir.
IV. Diğer Vergiler: Katma Değer Vergisi (KDV), Gelir Vergisi ve Yerel Ticaret Vergisi
Macaristan’da şirket kurma kararı verilirken dikkate alınması gereken, kurumlar vergisi dışında ek vergi yükümlülükleri de bulunmaktadır. Özellikle sermaye yatırımlarını planlamak isteyen yatırımcıların, yapacakları analizlerde diğer vergi yükümlülüklerini de değerlendirmesi gerekmektedir.
4.1 Katma Değer Vergisi (KDV)
Macaristan bir Avrupa Birliği ülkesi olarak %27 KDV oranı ile üye devletler arasında en yüksek KDV uygulayan ülke olmaktadır. %18 standart oran haricinde bilhassa gıda ürünlerinde %5 ve %0 olmak üzere indirimli KDV uygulaması vardır. Her ne kadar KDV oranı oldukça yüksek olsa da, bu KDV oranı yalnızca Macaristan içerisinde gerçekleşen ticaret ve servislere uygulanmakta olup, Macaristan dışına yapılan satış ve faturalandırmalar ise KDV’den istisnadır.
4.2 Gelir Vergisi
Macaristan’da gerçek kişi mükellefler %15 sabit gelir vergisine tabidirler. Vergi mükellefiyeti yerleşiklik ilkesine bağlıdır, bu demektir ki Macar vergi mükellefleri dünya genelinde elde ettikleri tüm gelirler üzerinden %15 vergi öderler, Macar vergi mükellefi olmayan yabancı kişiler ise yalnızca Macaristan’da elde ettikleri gelir üzerinden vergi öderler. Bu oran sabit olup gelirin miktarına ve niteliğine bağlı olmaksızın uygulanır. Gelir Macaristan’da mevcut bir taşınmazdan elde edilen kira geliri olabileceği gibi, şirkette mevcut hisse senedinden elde edilen kar payı da olabilir.
Fakat Macaristan’da çalışan olunduğu veya işçi istihdam edildiği durumlarda %18.5 gelir vergisine ek olarak Sosyal Güvenlik Vergisi de ödenmelidir. Personelin toplam maliyeti hesaplanırken sosyal güvenlik yükümlülüklerinin de dikkate alınması zorunludur. Çalışanlar brüt maaşlarının %13’ini katkı payı olarak öderken, işverenler de brüt ücretler üzerinden ayrı bir Sosyal Katkı Vergisi (Social Contribution Tax) ödemekle yükümlüdür. İstihdam maliyetleri üzerindeki bu ikincil vergi yükümlülüğü, Macaristan’da kurulan bir şirketin operasyonel harcamalarını değerlendirirken hesaplamalara dahil edilmelidir.
4.3 Yerel Ticaret Vergisi
Yerel İşletme Vergisi (Helyi Iparűzési Adó veya LBT), genel işletme vergi yükünü önemli ölçüde etkileyen zorunlu bir belediye vergisidir. Bu vergi, işletmenin kurulduğu belediye tarafından, yasal olarak %2 ile sınırlandırılmış bir oranda uygulanır. LBT’nin en önemli özelliği, vergi matrahının kurumsal kar olmamasıdır. Bunun yerine, matrah, şirketin net satış gelirinden yasal olarak tanımlanmış belirli maliyetlerin çıkarılmasıyla hesaplanır.
Bu verginin oranı yerel yönetimlerin kararı doğrultusunda değişebilmektedir. Dolayısıyla, Şirket merkezinin Macaristan içerisinde nerede olduğu ve hangi yerel yönetiminin sınırlarına dahil olduğu bu noktada önem kazanmaktadır. Örneğin şirket merkezi Budapeşte’de olduğunda üst sınırdan uygulanan bu vergi, şirket merkezi Budapeşte’ye yarım saat uzaklıkla bir başka ilçede hiç uygulanmamaktadır.
V. Sonuç
Macaristan; AB pazarına erişim, %9 kurumlar vergisi, belirli şartlarda %0 stopaj imkânları ve Macar ortak/yönetici zorunluluğu bulunmaması gibi unsurlar nedeniyle Türk yatırımcılar açısından sermaye yatırımları ve vergi planlamasında güçlü bir alternatif sunmaktadır. Özellikle Kft. ve Zrt. yapılarının sağladığı sınırlı sorumluluk ve nispeten düşük sermaye eşikleri, operasyonel esneklikle birleştiğinde Macaristan’ı güçlü bir yatırım alternatifi olarak konumlandırmaktadır.
Bununla birlikte, yatırım öncesi yapılacak analizlerde, %27 oranındaki yüksek KDV, istihdam maliyetlerini artıran sosyal güvenlik yükümlülükleri ve en önemlisi %0–%2 aralığında değişen Yerel Ticaret Vergisi’nin ciro üzerinden hesaplanması dikkatlice değerlendirilmelidir. Ayrıca şirketin kuruluşundan sonra bir yıl içinde yerel banka hesabı açılması zorunluluğu, uygulamada uyum süreçlerinin doğru planlanmasını gerektirmektedir. Bu nedenle, Macaristan’da şirket kurma kararı; hedef pazar, gelir modeli, istihdam planı ve merkez lokasyonu (özellikle yerel vergi oranları) dikkate alınarak, bütüncül bir analizle verilmelidir.
